اندیشه و خیال

شهر عجیب ۲

روزی روزگاری شهری وجود داشت. مردم آن شهر فقط عروسک بودند، اما صحبت می‌کردند و راه می‌رفتند، احساس داشتند و بسیار مؤدب بودند. آن‌ها فقط نمی‌گفتند: روز به‌خیر، شب به‌خیر، بل‌که منظورشان نیز قلباً همین بود. آن‌ها قلب داشتند. ازین گذشته آن‌ها شهروندان ِ کاملی بودند. خصوصیاتِ روستایی و زمختشان در اصل ناخواسته بودند و به‌آسانی از آن‌ها دور می‌شدند. هم ترکیبِ لباسشان و هم رفتارشان آن‌قدر شیک و تمیز بود که، اگر یک انسان‌شناس یا یک خیاطِ کارآزموده باشیم، تنها می‌شود تصورش را کرد. هیچ انسانی لباس‌هایی را که کهنه بودند و به‌تن ِ آدم زار می‌زدند، به‌تن نمی‌کرد. ذوق و سلیقه در وجودِ یکایکِ آن‌ها لانه کرده بود، این به‌اصطلاح میان‌مایگی در آن‌جا وجود نداشت، همه به‌طور یکسان از ادب و تحصیلات برخوردار بودند، بدونِ آن‌که به‌یکدیگر شبیه باشند، وگرنه خیلی کسل‌کننده می‌بود. بدین‌سان تنها انسان‌های زیبا و آراسته و با رفتاری بزرگ‌وارانه و موقر در خیابان دیده می‌شدند. آن‌ها به‌خوبی می‌دانستند که چطور باید آزادی را در اختیار داشته باشند، آن را اداره کنند، آن را مهار کنند و از آن پاسداری کنند. ازین رو هیچ‌گاه اعمالِ خشونت‌آمیز در ارتباط با رفتار عمومی بروز نمی‌کرد. همین‌طور نیز سرپیچی از سنت‌های زیبا به‌ندرت اتفاق می‌افتاد. خانم‌ها به‌ویژه بی‌نظیر بودند. لباس‌هایشان هم ملیح بودند و هم راحت، هم زیبا بودند و هم وسوسه‌انگیز، هم مناسب بودند و هم دوست‌داشتنی. اخلاق وسوسه می‌کرد! مردها شام‌گاهان پشتِ سر این وسوسه به‌آرامی، همچون در عالم ِ رویا، بی‌ آن‌که حرکتی شتاب‌زده یا حریصانه از آن‌ها سر بزند، قدم می‌زدند. زن‌ها شلوارهای بسیار مرغوبی را به‌تن داشتند و قدم می‌زدند؛ بیشتر شلوارها به‌رنگِ سفید یا آبی ِ روشن بودند و کمرشان تنگ و چسبیده بود. کفش‌ها رنگارنگ و بلند بودند و از بهترین نوع ِ چرم ساخته شده بودند. این که چطور کفش‌ها به‌پاها چسبیده‌اند، دل‌نشین بود و این که چطور پا احساس می‌کرد که توسطِ چیزی گران‌بها احاطه شده و این که چطور مردها احساس می‌کردند که پا این را احساس کرده! به‌تن داشتن ِ شلوار این خوبی را برای زن‌ها داشت که ذهن و زبان را در طرز ِ راه‌رفتنشان به‌خدمت گرفته بودند؛ شلواری که زیر ِ دامن پنهان شده و خود را کمتر موردِ مشاهده و داوری احساس می‌کند. اصلاً همه چیز نوعی حس‌کردن بود. کسب و کار عالی بود، زیرا مردم سرزنده و کاری و حرف‌شنو بودند. تحصیلات و تدبیر آن‌ها را حرف‌شنو کرده بود. آن‌ها دوست نداشتند که موجودیتِ راحت و زیبایشان را از همدیگر بگیرند. پول به‌ اندازه‌ی کافی و برای همه در دسترس بود، زیرا همه آن‌قدر عاقل بودند که نخست نیازهای ضروریشان را تأمین کنند، و همه دست‌یافتن به پولِ زیبا را برای همه آسان می‌کردند. روز تعطیل وجود نداشت، و همین‌طور دین هم نبود تا بشود بر سر ِ اساس‌نامه‌ی آن دعوا کرد. کلیساها مکان‌های سرگرمی بودند که مردم برای تعمق، در آن‌ها گرد‌ هم‌ می‌آمدند. لذت برای همه‌ی آن‌ها چیزی مقدس و ژرف بود. این‌که در لذت می‌شد پاک و منزه ماند، برایشان طبیعی بود، زیرا همه نسبت به‌آن احساس ِ نیاز می‌کردند. شاعران چیز ِ متعالی‌تر و جدیدتری را نمی‌شناختند تا به چنین انسان‌هایی بگویند. هنرمندِ حرفه‌ای اصلاً وجود نداشت، زیرا مهارت در همه‌ی هنرها به‌صورتِ عمومی پراکنده بود. این خوب است که انسان‌ها برای آگاهی به‌هنر و مستعدبودن در ‌آن نیازی به‌هنرمندان نداشته باشند. این‌ها چنین بودند، زیرا یاد گرفته بودند که از معناها به‌عنوانِ چیزی مطبوع محافظت کنند و آن‌ها را به‌کار ببندند. نیازی نبود که اصطلاحات را در کتاب‌ها جستجو کنند، زیرا هر کسی خودش حسی ظریف، جاری، هوشیار و لرزان داشت. هر جا دلیلی برای سخن‌گفتن وجود داشت، به‌شیوایی سخن گفته می‌شد، همه به‌زبان تسلط داشتند، بی آن‌که بدانند چطور شده که آن‌ها از آن برخوردار شده‌اند. مردها زیبا بودند. رفتارشان متناسب با تحصیلاتشان بود. چیزهای زیادی وجود داشتند و مردم خود را با آن‌ها سرگرم می‌کردند و با آن‌ها سر و کار داشتند، اما همه چیز در ارتباط با عشق به‌زنانِ زیبا بود که اتفاق می‌افتاد. همه چیز به درونِ رابطه‌ای ظریف و رویایی آورده می‌شد. با احساسی سرشار از همه چیز سخن گفته می‌شد و به‌همه چیز فکر می‌شد. درباره‌ی مسائل ِ کسب و کار حساس‌تر و نجیب‌تر و ساده‌تر از آن‌چه امروز اتفاق می‌افتد، گفتگو می‌شد. چیزهای به‌اصطلاح والاتر وجود نداشتند. حتی تصور چنین چیزی برای انسان‌هایی که همه چیز در نزدشان زیبا می‌نمود، غیر قابل ِ تحمل بود. هر چه اتفاق می‌افتاد با شور و نشاط همراه بود.

که این‌طور؟ واقعاً؟ من عجب آدم ِ احمقی هستم! نه، این شهر و این آدم‌ها اصلاً وجود ندارند. این واقعیت ندارد. ساختگی است. راه بیافت پسر!

پسر رفت پیاده‌روی و روی نیمکتی در باغ نشست. نیم‌روز بود. خورشید از میانِ درختان می‌درخشید و بر روی راه، چهره‌ی انسان‌هایی که پیاده‌روی می‌کردند، کلاه‌های بانوان و چمن‌زار لکه می‌انداخت، این شیطنت‌آمیز بود. گنجشک‌ها به‌نرمی به‌هر سو جست و خیز می‌کردند و پرستارهای بچه‌ها به‌همراهِ کالسکه‌های کوچکِ بچه گشت می‌زدند. این همچون یک رویا بود، همچون یک بازی، همچون یک تصویر. پسر سرش را به‌آرنجش تکیه داد و با تصویر یکی شد. ناگهان بلند شد و از آن‌جا رفت. حالا، این به‌خودش مربوط است. سپس باران آمد و تصویر را از بین برد.

------------------

۱ Robert Walser

۲ SELTSAME STADT